Penny Black

Dünya tarihinde posta sisteminde ilk kez kullanılan pulun adı Penny Black’tir. İsimden de anlaşılabileceği gibi Birleşik Krallık’ta kullanılmıştır. Üzerinde Birleşik Krallık’ın genç kraliçesi Victoria’nın resmi vardır.

Penny Black, prefilatelik dönem‘in bitişini sağlaması ve dünyada üretilip kullanılan ilk posta pulu olması dolayısıyla büyük bir önem taşır.

Sir Rowland Hill tarafından tasarlanıp, üretilen Penny Black, 1 Mayıs 1840 tarihinde satışa sunuldu ve 6 Mayıs 1840 tarihinden itibaren Büyük Britanya’da resmen kullanılmaya başlandı. Teknik olarak prefilatelik dönem sonu 6 Mayıs 1840 oluyor ama pratik olarak yıllarca sona ermediği coğrafyalar oldu. Pulun üzerinde, o günlerde oldukça genç olan (22 yaşına basmak üzere) Kraliçe Victoria’nın resmi yer alır.

Penny Black, bugünkü posta sisteminin düzenlenmesinde önemli bir görev üstlendi. Evet, artık pullar pek kullanılmıyor ama bugünkü ön ödemeli sistemin temelinde de Penny Black var.

Sir Rowland Hill tarafından, o devrin Britanya’sında oldukça karmaşık ve masraflı olan posta işini, en azından mektuplar bazında düzene sokacak, kolaylaştıracak, bunun yanında ucuzlatacak bir öneri olarak gündeme getirildi. Tabii çabucak kabul gördü. Penny Black yarım ons, yani 14 gram ağırlığa kadar olan posta zarflarının 1 Penny karşılığında Büyük Britanya ve İrlanda içerisinde teslimatını garanti ediyordu. Haliyle bu ön ödemeli bir teslimat oluyordu. Çünkü pulu aldığınız anda ödemeyi yapmış oluyordunuz. Henüz mektubunuzu postaya bile vermeden. İşte Penny Black’in en mühim özelliği budur. Postacılık sistemine, basılan ilk pul olmasının çok çok ötesinde bir hizmeti vardır. Sistemin rahat işleyebilmesi için, henüz yapılmamış bir işin parasını peşin almak, hayati önem taşır.

Şüphesiz bu, piyangonun ardından yapılan en akıllıca icatlardan birisidir! Mantık, piyango ile hemen hemen aynıdır, icat edene kazanç sağlaması. Diğer taraftan, toplum için piyangodan iyi yanı ise, alınan her pul karşılığı dilediğinizde pulun bedeli kadar hizmeti alabilmeniz, yani mektubunuzu yollayabilmeniz. İşte bu yönüyle piyangodan daha iyidir, fakat daha az kârlı sayılamaz!

Penny Black’ten önce posta pulu kullanma fikri Avusturya İmparatorluğu, İsveç ve muhtemelen Yunanistan’da da uygulanmış, fakat hayata geçmesi Sir Rowland Hill’in girişimi ile İngiltere’de olmuş. Bu bahsettiğim öneri meselesi aslında oralarda da posta puluna benzer nitelikte yerel bazlı ufak tefek uygulamaların olduğu, fakat ülke bazında geçerliliği olan ilk pul Penny Black’tir.

 

Sir Rowland Hill, posta pulu önerisini sunup, kabul gördüğünde kendisiyle Birleşik Krallık Hükumeti arasında 2 yıllık bir sözleşme yapılmış. Bu sözleşme sadece ön ödemeli pulu içermiyor, ayrıca ön ödemeli zarfı da içeriyormuş. Hill, bu projeye Henry Cole ile ortak olarak girmiş. Henry Cole ise başka bir yazının konusu olabilecek, dünya tarihinde ilk olarak Christmas kutlama kartını icat eden ve bu işten parayı götüren abimiz. Ne diyoruz toplumca; “götürene maşallah götüremeyene inşallah.” Sağlam girişimciydi anlayacağınız.

Konuya döner isek, Hill ve Cole kullanılacak pulun dizaynı için bir yarışma düzenliyor. Tam 2600 katılımcının gönderdiği tasarımların tümünü şu veya bu şekilde kullanışsız buluyorlar. Son kertede Rowland Hill o dönem Britanya’daki en önemli figür olan genç Kraliçe Victoria’nın resmini koyma kararı alıyor. Sebep ise elbette prestij ve herkesin rahatlıkla tanıyıp ayırt edebileceği, tabii kabullenebileceği bir pul yaratmak. Sonuç olarak, kabul edilmiş Penny Black. Kraliçe Victoria’nın resminin yer aldığı posta pulları, 1901 yılındaki ölümüne kadar daima İngiltere’deki tek posta pulu oldu. Bir farkla Penny Black ilk yılı tamamlamadan yerini Penny Red’e bıraktı. Aynı pul sadece yazıların daha net görünebilmesi amacıyla ufak tefek değişiklikler ve kırmızı renkle Penny Red olarak basılmaya devam etti.

İlk etapta farklı bir ölçü düşünülmüş olsa da nihayetinde 19 mm X 22 mm ebatlarında üretildi. Fotoğraflardan da görebileceğiniz gibi, üst kısmında “Postage” alt kısmında “One Penny” yazıyor.

Penny Black bir yıldan kısa bir süre kullanıldığından, sadece 286.700 yaprak üretildi. Her sayfa 240 adet pulun yer aldığı 20 sıra ve 12 sütundan oluşuyordu. Bu da 68.808.000 adet Penny Black üretildiği anlamına geliyor. Birçok koleksiyoncunun bugün sahip olduğu Penny Black’in bilinen tek tam yaprak hali, Britanya Posta Müzesinde bulunuyor. Bugün elinizde aşağıdaki resimde görüldüğü gibi bir parça Penny Black olsa, 4000 Pound civarında rahatlıkla satabilirsiniz. Tam bir sayfanın kıymeti(240 parça), hele hele de dünyada bilenen tek örneği o müzede dururken, inanılmaz rakamlara çıkacaktır.

 

Belki aklına takılanlar olmuştur, “şu alt taraftaki harfler neyi ifade ediyor?” diye. Onlar, pulun yapraktaki sırasını belli ediyor. Sol taraftaki A – T arası harfler yukarıdan aşağıya, sağdaki A – L arası harfler de soldan sağa yerini gösteriyor.

 

Tabii bu arada yeri gelmişken belirteyim, bir pulun fiyatını belirleyen en önemli etken ender bulunuyor olmasıdır. Bunun yanında hatalı basılmış pullar da yine az sayıda basıldığı için kıymetlidir. Yine şunu belirteyim, hatalı basılmış bir puldan 1 milyon tane var ise piyasada bu o pulu sadece hatalı yapar, kıymetli değil! Bu yüzden birinci öncelik nadir bulunmasıdır.

Son olarak şunu da eklemek lâzım; bizim tarihimizdeki ilk pul ile ilgili başka bir yazı yazmak gerekir, bu yüzden ben de öyle yapacağım, fakat o kadar bekleyemeyenler için, kısaca bir bilgi vereyim; 1863 yılında Sultan Abdülaziz döneminde basılmış ve üzerinde Abdülaziz’in tuğrası vardı.

 

721 total views, 3 views today

Author: Savaş Eroğlu

Share This Post On

Submit a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Pin It on Pinterest

Share This